ආයුබෝවන් දරුවා! ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ගැන ඉගෙන ගන්න ලැබීම හරිම සතුටක්. අපේ රටේ අභිමානවත් අතීතය ගැන දැනගැනීම ඔයාට විභාගයට විතරක් නෙවෙයි, ජීවිතයටත් ලොකු ආලෝකයක් වේවි. අපි ZisuPedia ස්ටයිල් එකට, හොඳට පැහැදිලිව මේක ලියාගමු නේද?

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය යනු වසර දහස් ගණනක් ඈතට දිවෙන, සුවිශේෂී සිදුවීම්, ශිෂ්ටාචාරයන්, රාජධානි සහ සංස්කෘතික පරිවර්තනයන්ගෙන් පිරිපුන් කතාවකි. එය දේශීය මෙන්ම විදේශීය බලපෑම්වලට නිරන්තරයෙන් ලක්වෙමින්, අද අප දකින ශ්‍රී ලංකාව ගොඩනැඟූ ආකාරය විස්තර කරයි. මෙය අ.පො.ස (සාමාන්‍ය පෙළ) සහ (උසස් පෙළ) විෂය නිර්දේශයන්ට අනුකූලව සකස් කරන ලද සාරාංශයකි.

1. පූර්ව ඓතිහාසික යුගය (ක්‍රි.පූ. 125,000 පමණ – ක්‍රි.පූ. 1000 පමණ)

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසයේ පැරණිතම අවධියයි. මෙම යුගය පිළිබඳ තොරතුරු ලැබෙන්නේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි මගිනි.

බලංගොඩ මානවයා (Balangoda Man)

• කවුද?: ශ්‍රී ලංකාවේ විසූ පැරණිතම මානවයා ලෙස සැලකේ.
• සාධක: බෙල්ලන්බැඳිපැලැස්ස, බණ්ඩාරවෙල, පාහියන්ගල, බටදොඹලෙන වැනි ස්ථානවලින් ඔහුගේ අස්ථි කොටස් හමුවී ඇත.
• ජීවන රටාව: ගල් ආයුධ භාවිත කළ, දඩයම් හා ආහාර රැස්කිරීමෙන් ජීවත් වූ මානවයෙකි. ඔහු ගල් ගුහා, ලෙන්වල වාසය කළ බවට සාක්ෂි ඇත.

ගල් යුගය

• පැරණි ගල් යුගය (Palaeolithic): ඉතා රළු ගල් ආයුධ භාවිත කළ යුගයයි.
• මධ්‍ය ගල් යුගය (Mesolithic): මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ ගල් ආයුධ (ක්ෂුද්‍ර ගල් ආයුධ) භාවිත කළ බලංගොඩ මානවයා ජීවත් වූ යුගයයි.
• නව ගල් යුගය (Neolithic): ගල් ආයුධ ඔප දමා, කෘෂිකර්මාන්තය ආරම්භ වූ යුගයයි. ශ්‍රී ලංකාවේ නව ගල් යුගය පිළිබඳ සාක්ෂි අඩුය.

2. ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය (ක්‍රි.පූ. 1000 පමණ – ක්‍රි.පූ. 543 පමණ)

මෙම යුගය යකඩ භාවිතය ආරම්භ වූ යුගය ලෙස සැලකේ.

• ආරම්භය: ක්‍රි.පූ. 1000 පමණ වන විට යකඩ භාවිතය ආරම්භ වූ බවට සාක්ෂි අනුරාධපුරය, සිගිරිය, කන්තරෝඩෙයි වැනි ස්ථානවලින් ලැබී ඇත.
• ජනාවාස: ගම්මාන බිහිවීම, කෘෂිකර්මාන්තය දියුණුවීම ආරම්භ විය.
• සංස්කෘතිය: මහා ශිලා සුසාන සංස්කෘතිය (Megalithic Culture) පැවති බවට සාක්ෂි ඇත.

💡 විභාග රහස: බලංගොඩ මානවයා ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍ය ගල් යුගයට (Mesolithic Age) අයත් බවත්, ඔහු ක්ෂුද්‍ර ගල් ආයුධ (Microlithic tools) භාවිත කළ බවත් මතක තබා ගන්න.

3. මුල් ඓතිහාසික යුගය – අනුරාධපුර රාජධානිය (ක්‍රි.පූ. 543 – ක්‍රි.ව. 1017)

මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම රාජධානිය පිහිටුවාගත්, දීර්ඝතම රාජධානි සමයයි.

විජය කුමරුගේ පැමිණීම (ක්‍රි.පූ. 543)

• සිදුවීම: ඉන්දියාවේ ලාට රටින් (වංග රටින්) පිටුවහල් කරන ලද විජය කුමරු ඇතුළු පිරිස ලංකාවට පැමිණීම.
• ආරම්භය: ඔවුන් තම්බපණ්ණි වෙරළට ගොඩබැස, කුවේණියගේ සහායෙන් යක්ෂ ගෝත්‍රිකයන් පරාජය කර, තම රාජ්‍යය පිහිටුවා ගැනීම.
• වැදගත්කම: සිංහල ජාතියේ ආරම්භය ලෙස සැලකේ.

අනුරාධපුර රාජධානියේ දියුණුව

• අනුරාධපුරය අගනුවර වීම: පණ්ඩුකාභය රජු විසින් අනුරාධපුරය අගනුවර බවට පත් කිරීම.
• වාරි ශිෂ්ටාචාරය (Hydraulic Civilization): මහසෙන්, ධාතුසේන වැනි රජවරුන් විසින් විශාල වැව්, අමුණු තැනීම. මේවා කෘෂිකර්මාන්තය දියුණු කිරීමටත්, ස්වයංපෝෂිත ආර්ථිකයක් ගොඩනැඟීමටත් උපකාරී විය. (උදා: කලා වැව, මින්නේරිය වැව).
• බුදු දහම ලංකාවට පැමිණීම (ක්‍රි.පූ. 250 පමණ):
  • මහින්දාගමනය: දේවානම්පියතිස්ස රජු සමයේ ඉන්දියාවේ අශෝක අධිරාජයාගේ පුත් මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ දූත පිරිස මිහින්තලයට වැඩමවීම.
  • සංඝමිත්තා තෙරණිය: ශ්‍රී මහා බෝධිය ලංකාවට වැඩමවීම සහ භික්ෂුණී ශාසනය පිහිටුවීම.
  • බලපෑම: බුදු දහම රාජ්‍ය ආගම බවට පත්වීම, සමාජය, සංස්කෘතිය, කලාව, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කිරීම. (දාගැබ්, විහාර, ආරාම ඉදිකිරීම).

ප්‍රධාන රජවරුන් සහ සිදුවීම්

• දුටුගැමුණු රජු: එළාර රජු පරාජය කර රට එක්සේසත් කිරීම, රුවන්වැලිසෑය ඉදිකිරීම.
• වළගම්බා රජු: ද්‍රවිඩ ආක්‍රමණ පරාජය කිරීම, ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීම.
• ධාතුසේන රජු: කලා වැව ඉදිකිරීම.
• කාශ්‍යප රජු: සීගිරිය ඉදිකිරීම.

අනුරාධපුර රාජධානියේ බිඳවැටීම

• නිරන්තරයෙන් දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණවලට මුහුණ දීම.
• රාජ්‍ය අභ්‍යන්තර ආරවුල්.
• අවසානයේ චෝල ආක්‍රමණයන් (ක්‍රි.ව. 1017 දී) හේතුවෙන් අනුරාධපුර රාජධානිය බිඳ වැටී, පොළොන්නරුවට අගනුවර මාරු විය.

4. පොළොන්නරු රාජධානිය (ක්‍රි.ව. 1055 – ක්‍රි.ව. 1232)

අනුරාධපුරයෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ දෙවන ප්‍රධාන රාජධානියයි.

රාජධානියේ ආරම්භය

• විජයබාහු I රජු: චෝල පාලනයෙන් රට මුදාගෙන, පොළොන්නරුව අගනුවර කරගනිමින් රාජධානිය පිහිටුවීම.
• මහා පරාක්‍රමබාහු I රජු:
  • "පොළොන්නරුවේ ස්වර්ණමය යුගය" ලෙස සැලකේ.
  • වාරි කර්මාන්තය: පරාක්‍රම සමුද්‍රය වැනි විශාල වැව් ඉදිකිරීම, "එක් දිය බිඳක් හෝ මුහුදට නොයවා" යන ප්‍රතිපත්තිය ක්‍රියාත්මක කිරීම.
  • කෘෂිකර්මාන්තය: රට ස්වයංපෝෂිත කිරීම.
  • විදේශ සබඳතා: බුරුමය වැනි රටවල් සමඟ වෙළඳ හා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා පැවැත්වීම.
  • කලාව හා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය: ගල් විහාරය, ලංකාතිලක පිළිම ගෙය වැනි විශිෂ්ට නිර්මාණ බිහිවීම.

පොළොන්නරු රාජධානියේ බිඳවැටීම

• මහා පරාක්‍රමබාහු රජුගෙන් පසු දුර්වල පාලකයන්.
• කාලිංග මාඝ වැනි ද්‍රවිඩ ආක්‍රමණිකයන්ගේ පැමිණීම (ක්‍රි.ව. 1215).
• පොළොන්නරුව අතහැර දමා රාජධානි නිරන්තරයෙන් නිරිතදිගට සංක්‍රමණය වීම.

5. සංක්‍රාන්ති සමය – දඹදෙණිය, යාපහුව, කුරුණෑගල, ගම්පොළ, කෝට්ටේ (ක්‍රි.ව. 13 – 16 සියවස්)

පොළොන්නරුවෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන අස්ථාවර සමයකි.

රාජධානි නිරිතදිගට සංක්‍රමණය වීම (🔄)

පොළොන්නරුව → දඹදෙණිය → යාපහුව → කුරුණෑගල → ගම්පොළ → කෝට්ටේ → සීතාවක → මහනුවර.

• හේතු: දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ, රටේ වියළි කලාපය අත්හැර තෙත් කලාපයට පැමිණීම.
• වැදගත්කම: මෙම යුගයේදී සාහිත්‍යය, කලා ශිල්ප දියුණු විය. (උදා: දඹදෙණි යුගයේ සාහිත්‍යය).
• කෝට්ටේ රාජධානිය: 6 වන පරාක්‍රමබාහු රජු සමයේ රට එක්සේසත් විය. මෙම යුගයේදී පෘතුගීසීන් ලංකාවට පැමිණීම (ක්‍රි.ව. 1505).

💡 විභාග රහස: මහා පරාක්‍රමබාහු රජුගේ "පොළොන්නරු යුගය" සහ 6 වන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ "කෝට්ටේ යුගය" ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයේ ස්වර්ණමය යුග ලෙස සැලකෙන බව මතක තබා ගන්න.

6. යටත් විජිත යුගය (ක්‍රි.ව. 1505 – 1948)

යුරෝපීය ජාතීන්ගේ පාලනයට ශ්‍රී ලංකාව නතු වූ කාල පරිච්ඡේදයයි.

6.1. පෘතුගීසි යුගය (ක්‍රි.ව. 1505 – 1658)

• පැමිණීම: 1505 දී ලෝරන්සෝ ද අල්මේදා විසින්.
• අරමුණ: කුළුබඩු වෙළඳාම (විශේෂයෙන් කුරුඳු) සහ ක්‍රිස්තියානි ආගම ව්‍යාප්ත කිරීම.
• බලපෑම: වෙරළබඩ ප්‍රදේශ පාලනය කිරීම, බලකොටු ඉදිකිරීම, කතෝලික ආගම ව්‍යාප්ත කිරීම, සිංහල රාජධානි දුර්වල කිරීම.

6.2. ලන්දේසි යුගය (ක්‍රි.ව. 1658 – 1796)

• පැමිණීම: පෘතුගීසීන් පලවා හැරීම සඳහා උඩරට රාජධානියෙන් ආධාර ඉල්ලා සිටීමෙන් පසු ලන්දේසීන් ලංකාවට පැමිණීම.
• අරමුණ: කුළුබඩු වෙළඳාමේ ඒකාධිකාරය පවත්වා ගැනීම.
• බලපෑම: රෝම-ලන්දේසි නීතිය හඳුන්වා දීම, වතු වගාවන් ආරම්භ කිරීම (කුරුඳු), පාසල් ඉදිකිරීම, අලි වෙළඳාම.

6.3. බ්‍රිතාන්‍ය යුගය (ක්‍රි.ව. 1796 – 1948)

• පැමිණීම: 1796 දී ලන්දේසීන්ගෙන් වෙරළබඩ ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගැනීම.
• උඩරට රාජධානිය යටත් කර ගැනීම: 1815 දී උඩරට ගිවිසුම (Kandyan Convention) මගින් උඩරට රාජධානිය අත්පත් කර ගැනීම.
• ප්‍රතිසංස්කරණ:
  • කෝල්බෲක්-කැමරන් ප්‍රතිසංස්කරණ (1833): පරිපාලන, අධිකරණ, අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රවල විශාල වෙනස්කම් සිදු කිරීම. (ඒකාබද්ධ පරිපාලන ක්‍රමයක්, ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් පිහිටුවීම).
  • වතු ආර්ථිකය: කෝපි, තේ, රබර්, පොල් වැනි වාණිජ භෝග වගාවන් ආරම්භ කිරීම. ඉන්දියාවෙන් කම්කරුවන් ගෙන්වා ගැනීම.
  • ප්‍රවාහනය: දුම්රිය මාර්ග, මාර්ග පද්ධති ඉදිකිරීම.
  • අධ්‍යාපනය: ඉංග්‍රීසි අධ්‍යාපනය හඳුන්වා දීම.

නිදහස් අරගලය

• ආරම්භය: 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී සහ 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී දේශීය නායකයන් විසින් නිදහස සඳහා අරගලයක් ආරම්භ කිරීම.
• නායකයෝ: ඩී.එස්. සේනානායක, ඩී.බී. ජයතිලක, පොන්නම්බලම් අරුණාචලම්, ඇස්.ඩබ්ලිව්.ආර්.ඩී. බණ්ඩාරනායක වැනි නායකයන් පුරෝගාමී විය.
• සිදුවීම්: 1915 සිංහල-මුස්ලිම් කෝලාහලය, ඩොනමෝර් ආණ්ඩුක්‍රම ප්‍රතිසංස්කරණ (1931), සෝල්බරි ආණ්ඩුක්‍රම ප්‍රතිසංස්කරණ (1944).

7. නිදහස ලැබීම සහ පසු නිදහස් යුගය (ක්‍රි.ව. 1948 – වර්තමානය)

• නිදහස: 1948 පෙබරවාරි 4 වන දින බ්‍රිතාන්‍යයෙන් නිදහස ලැබීම. ඩී.එස්. සේනානායක මහතා ප්‍රථම අග්‍රාමාත්‍යවරයා විය.
• ප්‍රධාන සිදුවීම්:
  • 1972 දී ශ්‍රී ලංකාව ජනරජයක් බවට පත් වීම.
  • 1978 දී විධායක ජනාධිපති ක්‍රමය හඳුන්වා දීම.
  • දේශපාලන, ආර්ථික හා සමාජීය ක්ෂේත්‍රවල විවිධ වෙනස්කම් හා අභියෝගවලට මුහුණ දීම.

නිගමනය

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය යනු අභිමානවත් මෙන්ම සංකීර්ණ ගමන් මඟකි. පූර්ව ඓතිහාසික යුගයේ සිට අද දක්වා අපේ රට ශක්තිමත් සංස්කෘතියක්, සශ්‍රීක ශිෂ්ටාචාරයක් සහ නොසැලෙන ජාතික අනන්‍යතාවක් ගොඩනඟාගෙන ඇත. මෙම ඉතිහාසය හොඳින් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් අපට අතීතයෙන් පාඩම් උගෙන, අනාගතය සාර්ථකව ගොඩනඟා ගැනීමට හැකියාව ලැබේවි.

හරි දරුවා, මේ ලිපිය ඔයාට ලොකු උදව්වක් වේවි කියලා මම හිතනවා. මොනවා හරි තවදුරටත් දැනගන්න ඕන නම් අහන්න!