1815 මාර්තු 2 වන දින අත්සන් කරන ලද උඩරට ගිවිසුම (Kandyan Convention) ශ්රී ලංකා ඉතිහාසයේ අතිශය තීරණාත්මක මෙන්ම ඛේදනීය සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කළේය. වසර දහස් ගණනක් පුරා පැවත ආ ශ්රී ලාංකේය ස්වාධීනත්වය, විශේෂයෙන්ම වසර තුන්සියයකට අධික කාලයක් කිසිදු විදේශීය බලවේගයකට සම්පූර්ණයෙන් යටත් නොවී අභිමානයෙන් වැජඹුණු උඩරට රාජධානිය, මෙම ගිවිසුම හරහා මුළුමනින්ම බ්රිතාන්ය කිරීටයට යටත් විය. ශ්රී වික්රම රාජසිංහ රජු බලයෙන් පහ කරමින් නායක්කර් වංශික පාලනය අවසන් කිරීමට බ්රිතාන්යයන්ට සහාය දුන් උඩරට රදළ ප්රධානීහු, මෙම නව පාලනය යටතේ තම සාම්ප්රදායික අයිතිවාසිකම්, ප්රභූත්වය සහ බුදුදහම සුරක්ෂිත වනු ඇතැයි දැඩිව අපේක්ෂා කළහ.
එහෙත්, එම අපේක්ෂාවන් හුදු මුළාවක් පමණක් බව වටහා ගැනීමට උඩරට ජනතාවට සහ ප්රධානීන්ට ගත වූයේ වසර තුනක් වැනි ඉතා කෙටි කාලයකි. බ්රිතාන්යයන්ගේ අත්තනෝමතික පාලන රටාව, ආර්ථික සූරාකෑම සහ සංස්කෘතික ආක්රමණය හමුවේ පීඩාවට පත් වූ ජනතාව 1818 දී බ්රිතාන්ය යකඩ සපත්තුවට එරෙහිව ආයුධ සන්නද්ධව නැගී සිටියහ. ඉතිහාසයේ මෙය 1818 ඌව වෙල්ලස්ස කැරැල්ල ලෙස හඳුන්වන අතර, එය සමස්ත ලංකාවම බ්රිතාන්යයන්ට යටත් වීමෙන් පසු පැන නැගුණු ප්රථම ජාතික විමුක්ති අරගලය ලෙස ඉමහත් ගෞරවයෙන් සැලකේ.
පහත දැක්වෙන්නේ එම ඓතිහාසික පෙරළිය සිදු වූ ආකාරය දැක්වෙන සරල සටහනකි:
graph TD
A[1815 මාර්තු 2<br/>උඩරට ගිවිසුම] --> B[බ්රිතාන්ය කිරීටයට<br/>රට යටත් වීම]
B --> C[පොරොන්දු කඩවීම<br/>හා පීඩනය]
C --> D[1818 ඌව වෙල්ලස්ස<br/>මහා කැරැල්ල]
D --> E[ප්රථම ජාතික<br/>විමුක්ති අරගලය]
style A fill:#f9f2f4,stroke:#d9534f,stroke-width:2px
style E fill:#e8f4f8,stroke:#5bc0de,stroke-width:2px
10 ශ්රේණියේ ඉතිහාස විෂය නිර්දේශයට අනුව, මෙම ඓතිහාසික සටන හැදෑරීම අතිශයින් වැදගත් වේ. ඌව සහ වෙල්ලස්ස ප්රදේශ කේන්ද්ර කරගනිමින් ආරම්භ වී මුළු උඩරට පුරාම ලැව් ගින්නක් සේ පැතිර ගිය මෙම කැරැල්ල හුදු කැරැල්ලක් පමණක් නොව, තම මාතෘභූමියේ නිදහස වෙනුවෙන් සිංහල ජනතාව කළ උත්තරීතර පරිත්යාගයකි. මෙම පාඩම තුළින් සිසුන් පහත සඳහන් ඓතිහාසික තේමාවන් පිළිබඳව ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබා ගත යුතුය:
- ජාතික ස්වාධීනත්වය අහිමි වීම: 1815 දී ශ්රී ලංකාව මුළුමනින්ම යටත් විජිතයක් බවට පත් වීමේ ඛේදවාචකය සහ එහි ප්රතිවිපාක.
- ජාතිමාමකත්වයේ පිබිදීම: තම මව්බිම සහ ආගමික උරුමයන් අහිමි වීමේ තර්ජනය හමුවේ උඩරට ජනතාව තුළ ජාතික නිදහස පිළිබඳ හැඟීම් වේගයෙන් මෝරා වැඩීම.
- අධිරාජ්යවාදී මර්දනයේ ස්වභාවය: බ්රිතාන්යයන් විසින් දේශීය නායකත්වය, සාම්ප්රදායික ආර්ථිකය සහ කෘෂිකර්මාන්තය විනාශ කිරීමට ගත් කෲර සහ අමානුෂික පියවරයන්.
මෙම හැඳින්වීම ඔස්සේ අපට පැහැදිලි වන්නේ, 1818 ඌව වෙල්ලස්ස කැරැල්ල යනු හදිසියේ හටගත් සිදුවීමක් නොව, උඩරට ගිවිසුමේ කොන්දේසි උල්ලංඝනය කිරීම සහ බ්රිතාන්ය පරිපාලනය කෙරෙහි ඇති වූ දැඩි කලකිරීමේ පුපුරා යාමක් බවයි. ඉදිරි කොටස් මගින් මෙම මහා අරගලයට බලපෑ ප්රධාන හේතු සහ එයින් උද්ගත වූ ප්රතිඵල සවිස්තරාත්මකව විමර්ශනය කෙරෙනු ඇත.
උඩරට ගිවිසුම උල්ලංඝනය කිරීම සහ විශ්වාසය කඩවීම
1815 මාර්තු මස 02 වන දින අත්සන් තබන ලද උඩරට ගිවිසුම (Kandyan Convention), උඩරට රැඩල ප්රධානීන් සහ බ්රිතාන්ය පාලකයින් අතර ඇති වූ දේශපාලනික එකඟතාවයක් විය. ශ්රී වික්රම රාජසිංහ රජුගේ පාලනයෙන් මිදී, සිය සාම්ප්රදායික අයිතිවාසිකම් සහ ආගමික නිදහස අඛණ්ඩව භුක්ති විඳීමේ අපේක්ෂාවෙන් උඩරට නායකයෝ මෙම ගිවිසුමට එකඟ වූහ. එහෙත්, ගිවිසුම අත්සන් කර කෙටි කලක් ගතවීමටත් මථුව, බ්රිතාන්යයන්ගේ යටි අරමුණු සහ විජිතවාදී න්යායපත්රය උඩරට ජනතාවට පැහැදිලි වන්නට විය.
බ්රිතාන්යයන් විසින් ගිවිසුමේ අඩංගු මූලික කොන්දේසි උල්ලංඝනය කිරීම ප්රධාන වශයෙන් පහත සඳහන් ආකාරවලින් කැපී පෙනුණි:
- බුද්ධාගම සුරක්ෂිත නොකිරීම: ගිවිසුමේ 5 වැනි වගන්තියෙන් "බුද්ධාගම සහ දේවාලගම් ආරක්ෂා කර පෝෂණය කරන බවට" බ්රිතාන්යයන් ප්රතිඥා දුන්නද, ක්රියාකාරීව එය ඉටු වූයේ නැත. බ්රිතාන්ය හමුදා නිලධාරීන් සහ පාලකයින් බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන කෙරෙහි නිසි ගෞරවයක් නොදැක්වූ අතර, භික්ෂූන් වහන්සේලාට හිමිව තිබූ සමාජීය ගෞරවයද හෑල්ලුවට ලක් කළහ.
- සාම්ප්රදායික බලතල කප්පාදු කිරීම: උඩරට අදිකාරම්වරුන් සහ දිසාවේලා අපේක්ෂා කළේ රජු නොමැතිව තමන්ගේ බලතල තවදුරටත් ස්වාධීනව භුක්ති විඳීමටය. නමුත් බ්රිතාන්ය රෙසිඩන්ට්වරයා (British Resident) ඇතුළු පාලන නිලධාරීන් විසින් ප්රධානීන්ගේ තීරණ නොසලකා හරිමින් අත්තනෝමතික ලෙස පරිපාලන කටයුතු මෙහෙයවීම නිසා දේශීය නායකයින් දැඩි අතෘප්තියට පත් විය.
මෙම ක්රියාවලිය හරහා උඩරට ජන සමාජය තුළ බ්රිතාන්ය පාලනය කෙරෙහි පැවති විශ්වාසය මුළුමනින්ම බිඳ වැටෙන ආකාරය පහත ප්රස්තාරයෙන් පැහැදිලි වේ:
graph TD
A[1815 ගිවිසුම<br/>අත්සන් කිරීම] --> B[බ්රිතාන්ය<br/>පොරොන්දු කඩවීම]
B --> C[ප්රධානීන්ගේ<br/>බලතල අහිමිවීම]
B --> D[ආගමික අයිතීන්<br/>උල්ලංඝනය වීම]
C --> E[විදේශීය පාලනයේ<br/>යථාර්ථය අවබෝධය]
D --> E
E --> F[ජනතා විශ්වාසය<br/>බිඳ වැටීම]
F --> G[1818 මහා<br/>කැරැල්ලට පෙළඹීම]
style A fill:#e2f0d9,stroke:#5c8a3f,stroke-width:2px
style G fill:#f9dbdb,stroke:#c9302c,stroke-width:2px
style E fill:#fff2cc,stroke:#d6b656,stroke-width:2px
විදේශීය පාලනයක සැබෑ යථාර්ථය වටහා ගැනීමට සාමාන්ය ජනතාවටද වැඩි කාලයක් ගත නොවීය. ඔවුන්ගේ එදිනෙදා ජීවිතයට බ්රිතාන්යයන්ගෙන් එල්ල වූ බලපෑම සහ ගිවිසුමේ අපේක්ෂාවන් අතර වූ පරස්පරතාවය පහත වගුවෙන් තවදුරටත් පැහැදිලි වේ:
| සාධකය | උඩරට ගිවිසුමේ පොරොන්දුව (අපේක්ෂාව) | බ්රිතාන්ය පාලනය යටතේ සැබෑ තත්ත්වය |
|---|---|---|
| ආගමික නිදහස | බුද්ධාගම නොකඩවා සුරක්ෂිත කිරීම. | ක්රිස්තියානි මිෂනාරීන්ට ප්රමුඛතාව දීම සහ විහාරස්ථාන නොසලකා හැරීම. |
| පරිපාලන බලය | දිසාවේලා හරහා පාලනය ගෙන යාම. | බ්රිතාන්ය නියෝජිතයින් සෘජුවම මැදිහත් වීම. |
| සමාජ ගෞරවය | දේශීය සම්ප්රදායන්ට හා සිරිත් විරිත්වලට ගරු කිරීම. | බ්රිතාන්ය සෙබළුන් විසින් සිංහල සිරිත් විරිත් විහිළුවට හා අවමානයට ලක් කිරීම. |
තමන් හුදෙක් එක් රජෙකු ඉවත් කර වෙනත් පාලකයෙකු පත් කරගත්තා පමණක් නොව, සිය මාතෘභූමියේ ස්වෛරීභාවය මුළුමනින්ම පාවා දී ඇති බව උඩරට නායකයින්ට මෙන්ම ජනතාවටද පසක් විය. බ්රිතාන්යයන්ගේ මෙම කුරිරු සහ වංචනික ක්රියාකලාපය හේතුවෙන් දේශීය සමාජය තුළ ජනිත වූ දැඩි කලකිරීම සහ ක්රෝධය, 1818 ඓතිහාසික ඌව වෙල්ලස්ස මහා නිදහස් අරගලය දක්වා දිවෙන ප්රබලතම ගාමක බලවේගය බවට පත් විය.
ප්රධාන හේතු: දේශපාලනික සහ පරිපාලනමය ගැටලු
1815 උඩරට ගිවිසුමෙන් පසු බ්රිතාන්යයන්ගේ ප්රධාන සැඟවුණු අරමුණ වූයේ උඩරට රදළ නායකයින්ගේ බලය ක්රමානුකූලව හීන කොට, සම්පූර්ණ පාලන බලය සියතට ගැනීමයි. සිංහල රජු යටතේ අසීමිත බලයක්, වරප්රසාද සහ අතිමහත් සමාජ ගෞරවයක් භුක්ති විඳි අදිකාරම්වරුන්, දිසාවේවරන් සහ රතේමහත්වරුන් හට බ්රිතාන්ය පාලනය යටතේ හිමිවූයේ ඉතා පහත් තත්ත්වයකි. සාමාන්ය බ්රිතාන්ය සොල්දාදුවෙකු පවා මෙම කීර්තිමත් දේශීය නායකයින්ට නිසි ගෞරවය දැක්වීමට අපොහොසත් වූ අතර, පෙර පැවති සමාජ ක්රමය තුළ රදළයින්ට හිමිව තිබූ පරිපාලන හා අධිකරණ බලතල බ්රිතාන්ය රජුගේ නියෝජිතයින් විසින් බලහත්කාරයෙන් පවරා ගන්නා ලදී.
මෙම දේශපාලනික පීඩනයේ කූටප්රාප්තිය සනිටුහන් වූයේ වෙල්ලස්ස ප්රදේශයේ ඇති වූ පරිපාලනමය වෙනසත් සමගිනි. වෙල්ලස්ස යනු උඩරට රාජ්යයට අවශ්ය ධාන්ය සපයන ප්රධාන ආර්ථික මධ්යස්ථානයක් විය. එහි සම්ප්රදායික ප්රධානියා වූයේ මිල්ලෑව දිසාවේ ය. එහෙත්, බදුල්ලේ සිටි බ්රිතාන්ය නියෝජිතයා වූ සිල්වෙස්ටර් ඩග්ලස් විල්සන් (Sylvester Douglas Wilson) විසින් මිල්ලෑව දිසාවේගේ බලතල සම්පූර්ණයෙන්ම නොසලකා හරිමින්, වෙල්ලස්සේ ප්රවාහන හා වෙළඳ කටයුතු භාර මඩිගේ මුහන්දිරම් තනතුරට හජ්ජි මරික්කාර් නම් පිටස්තර පුද්ගලයෙකු පත් කරන ලදී.
මෙම සිදුවීම උඩරට පරිපාලන ව්යුහය තුළ ඇති කළ අර්බුදය පහත ප්රස්ථාරයෙන් පැහැදිලි වේ:
graph TD
A[බ්රිතාන්ය<br/>පරිපාලනය] --> B[මිල්ලෑව දිසාවේ<br/>නොසලකා හැරීම]
A --> C[හජ්ජි මරික්කාර්<br/>පත් කිරීම]
B --> D[රදළ බලය<br/>බිඳ වැටීම]
C --> E[සම්ප්රදායික ක්රමය<br/>උල්ලංඝනය වීම]
D --> F[සිංහල නායකයින්ට<br/>අවමානයක් වීම]
E --> F
F --> G[වෙල්ලස්ස ජනතාව<br/>අරගලයට පෙළඹීම]
style A fill:#e1bee7,stroke:#8e24aa,stroke-width:2px
style G fill:#ffcdd2,stroke:#d32f2f,stroke-width:2px
style C fill:#fff9c4,stroke:#fbc02d,stroke-width:2px
කිසිදු පාරම්පරික උරුමයක් හෝ රදළ පසුබිමක් නොමැති පිටස්තරයෙකු යටතට වෙල්ලස්ස පත් කිරීම, සිංහල නායකයින්ට සහ ජනතාවට එල්ල කළ බලවත් අවමානයක් විය. මෙම පරිපාලනමය ගැටලුව නිර්මාණය කළ දේශපාලනික ඝර්ෂණය, සරල සමීකරණයක් ඇසුරින් මෙසේ අර්ථ දැක්විය හැකිය:
මීට අමතරව තවත් ප්රධාන පරිපාලනමය ගැටලු කිහිපයක් ද කැරැල්ල සඳහා සෘජුවම බලපෑවේය:
- පරිපාලන බලය කේන්ද්රගත කිරීම: සියලුම තීරණ ගැනීමේ බලය උඩරට ප්රධානීන්ගෙන් ගිලිහී, කොළඹ සිටි බ්රිතාන්ය ආණ්ඩුකාරවරයා සහ නේවාසික නියෝජිතයා (Resident) අතට පත්වීම.
- අධිකරණ බලය හීන වීම: සම්ප්රදායික ගම්සභා ක්රමය සහ රදළයින්ගේ නඩු ඇසීමේ බලය යටපත් කරමින්, ඉංග්රීසි නීතිය හා බ්රිතාන්ය මහේස්ත්රාත්වරුන් ක්රියාත්මක වීම.
- ගෞරව සම්මාන අහිමි වීම: පෙර රජ දවස රදළයින්ට හිමි වූ විශේෂ ගෞරව දැක්වීම් (උදාහරණයක් ලෙස, මඟතොටදී ජනතාව පසෙකට වී ගෞරව කිරීම) බ්රිතාන්ය නිලධාරීන් විසින් සිතාමතාම උපහාසයට ලක් කිරීම.
මේ අනුව, දේශපාලනික සහ පරිපාලනමය වශයෙන් සිදුවූ මෙම ශීඝ්ර වෙනස්කම්, හුදෙක් පරිපාලන ප්රතිසංස්කරණ පමණක් නොවීය. ඒවා දේශීය නායකයින්ගේ අභිමානය සහ ආත්මගෞරවය විනාශ කිරීමේ අරමුණින් දියත් කළ සූක්ෂම අධිරාජ්යවාදී උපායමාර්ග බව උඩරට නායකයෝ මනාව වටහා ගත්හ. මේ හේතුවෙන්, නැතිවූ සිය අභිමානය යළි දිනාගැනීම සඳහා ආයුධ සන්නද්ධ වීම හැර වෙනත් විකල්පයක් ඔවුන්ට ඉතිරි නොවීය.
ප්රධාන හේතු: ආගමික සහ සංස්කෘතික පීඩනය
1815 උඩරට ගිවිසුම මඟින් සිංහල බෞද්ධ ජනතාවට ලබා දුන් සුවිශේෂීම පොරොන්දුව අන්තර්ගත වූයේ එහි 5 වන වගන්තිය තුළයි. එම වගන්තියට අනුව "බුද්ධාගම කඩකළ නොහැකි ය" යනුවෙන් සහතික කර තිබූ අතර, ශ්රී දළදා වහන්සේට සහ විහාරස්ථානවලට පූර්ණ ආරක්ෂාව සැපයීමට බ්රිතාන්ය රජය නීතිමය වශයෙන් බැඳී සිටියේය. එහෙත්, තම පරිපාලන බලය තහවුරු වීමත් සමඟ ඉංග්රීසීන් මෙම පොරොන්දුව ක්රමානුකූලව සහ සූක්ෂමව උල්ලංඝනය කිරීම, 1818 අරගලයට පදනම් වූ ප්රබලතම සාධකයක් බවට පත් විය.
මෙම ආගමික සහ සංස්කෘතික ගැටුමේ ගතිකත්වය පහත දැක්වෙන සංකල්පීය සමීකරණය මගින් විද්යාත්මකව නිරූපණය කළ හැක:
මෙහිදී බ්රිතාන්යයන් විසින් උඩරට ගිවිසුමේ සුරක්ෂිතතාව () හීන කිරීමත් සමඟ, ජනතාව තුළ වූ ආගමික අර්බුදය සහ අප්රසාදය () ශීඝ්රයෙන් වර්ධනය විය. මෙම ක්රියාවලිය පහත රූපසටහනින් තවදුරටත් පැහැදිලි වේ:
graph TD
A[උඩරට ගිවිසුමේ<br/>5 වන වගන්තිය] --> B[ඉංග්රීසීන්<br/>පොරොන්දු කඩකිරීම]
B --> C[භික්ෂු ගෞරවය<br/>හීන වීම]
B --> D[මිෂනාරි බලපෑම<br/>ව්යාප්ත වීම]
C --> E[බෞද්ධ සමාජයේ<br/>දැඩි අප්රසාදය]
D --> E
E --> F[1818<br/>අරගලයට පෙළඹීම]
style A fill:#e3f2fd,stroke:#1565c0,stroke-width:2px
style B fill:#ffebee,stroke:#c62828,stroke-width:2px
style C fill:#fff3e0,stroke:#e65100,stroke-width:2px
style D fill:#fff3e0,stroke:#e65100,stroke-width:2px
style E fill:#fce4ec,stroke:#ad1457,stroke-width:2px
style F fill:#e8f5e9,stroke:#2e7d32,stroke-width:2px
පෙර රජ දවස උඩරට සමාජයේ ඉහළම ගෞරවයක් භුක්ති විඳි මහා සංඝරත්නයට තිබූ සමාජ පිළිගැනීම බ්රිතාන්ය පාලනය යටතේ මුළුමනින්ම පිරිහී ගියේය. සිංහල රජු සහ ජනතාව අතර ප්රධාන සම්බන්ධීකාරකවරුන් මෙන්ම සදාචාරාත්මක අනුශාසකවරුන් වූයේ භික්ෂූන් වහන්සේලාය. නමුත්, බ්රිතාන්ය නිලධාරීන් උන්වහන්සේලාට සැලකුවේ සමාජයේ සාමාන්ය පුරවැසියන්ට සලකන ආකාරයටමය. මෙය බෞද්ධ සමාජයේ සාම්ප්රදායික සංස්කෘතික ධූරාවලියට (Cultural Hierarchy) එල්ල කළ මරු පහරක් විය.
ආගමික සහ සංස්කෘතික වශයෙන් එල්ල වූ මෙම පීඩනය ප්රධාන සාධක කිහිපයක් ඔස්සේ විශ්ලේෂණය කළ හැකිය:
- සංස්කෘතික ධූරාවලිය බිඳවැටීම: භික්ෂූන් වහන්සේලාට පෙර තිබූ සමාජ නායකත්වය සහ නීතිමය මුක්තිය (Immunity) අහිමි කිරීම මගින් බෞද්ධ සමාජයේ කොඳුනාරටිය බිඳ දැමීම.
- මිෂනාරි ආක්රමණය: උඩරට ප්රදේශ තුළ ක්රිස්තියානි මිෂනාරිවරුන්ගේ ක්රියාකාරකම් ව්යාප්ත වීම. බෞද්ධ අධ්යාපනය යටපත් කරමින් බටහිර ආගමික සංකල්ප ව්යාප්ත කිරීමට ඔවුන් දැරූ උත්සාහය ජනතාවගේ බියට හේතු විය.
- දළදා වහන්සේගේ හිමිකම පිළිබඳ සැකය: සිංහල කිරීටයේ සහ දේශපාලන බලයේ සංකේතය වූ ශ්රී දළදා වහන්සේගේ භාරකාරීත්වය අන්යාගමික පාලකයෙකු අතට පත්වීම සහ ඉංග්රීසීන් එය නිසි ගෞරවයෙන් ආරක්ෂා නොකරනු ඇතැයි යන දැඩි අවිශ්වාසය ජනගත වීම.
මෙම අතිශය සංවේදී සාධක හේතුවෙන්, 1818 ඌව වෙල්ලස්ස කැරැල්ල හුදෙක් දේශපාලන නිදහස ලබාගැනීමේ සටනක් පමණක් නොවීය. එය තම අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් ආගමික සහ සංස්කෘතික උරුමය ආරක්ෂා කර ගැනීම උදෙසා උඩරට ජනතාව දියත් කළ පරිශුද්ධ සංග්රාමයක් (Sacred Struggle) බවට පත් විය. ඉංග්රීසීන්ගේ මෙම සංස්කෘතික ආක්රමණයට එරෙහිව නැගී සිටීම තම පරම යුතුකම බව උඩරට ප්රධානීන් මෙන්ම සාමාන්ය ජනතාව ද ඒකමතිකව තීරණය කළහ.
ප්රධාන හේතු: ආර්ථික සහ සමාජීය බලපෑම්
ආගමික හා දේශපාලනික සාධකවලට නොදෙවෙනි වූ අතිශය තීරණාත්මක බලපෑමක් බ්රිතාන්යයන්ගේ ආර්ථික ප්රතිපත්ති හරහා උඩරට සමාජයට එල්ල විය. සියවස් ගණනාවක් පුරා ස්වයංපෝෂිත කෘෂිකාර්මික ආර්ථික රටාවකට (Self-sufficient Agricultural Economy) හුරුවී සිටි සිංහල ගොවි ජනතාව මෙන්ම, සාම්ප්රදායික සමාජ ක්රමය තුළ වරප්රසාද භුක්ති විඳි රදළ ප්රධානීහු ද බ්රිතාන්ය පාලනය යටතේ දැඩි ආර්ථික සහ සමාජීය අර්බුදයකට මුහුණ දුන්හ.
උඩරට සමාජයේ ඇති වූ මෙම සංකීර්ණ පීඩනය සමාජ විද්යාත්මකව පහත සමීකරණය මගින් සංකල්පීයව නිරූපණය කළ හැකිය: (මෙහි යනු සමස්ත සමාජ පීඩනය ද, යනු ආර්ථික සූරාකෑම ද, යනු සමාජ තත්ත්වය පිරිහීම ද වේ.)
මෙම පීඩනය ප්රධාන වශයෙන් පහත සඳහන් ආර්ථික සහ සමාජීය සාධක ඔස්සේ නිර්මාණය විය:
- වෙළඳ ඒකාධිකාරය සහ සම්පත් සූරාකෑම: බ්රිතාන්යයන් විසින් ලුණු, රෙදිපිළි සහ පුවක් වැනි අත්යවශ්ය භාණ්ඩවල වෙළඳාම තමන් සතු ඒකාධිකාරයක් (Trade Monopoly) බවට පත් කර ගන්නා ලදී. මේ හේතුවෙන් උඩරට ජනතාවගේ සාම්ප්රදායික ආදායම් මාර්ග මුළුමනින්ම ඇනහිටි අතර, අත්යවශ්ය ද්රව්ය සඳහා විශාල මිලක් ගෙවීමට ඔවුන්ට සිදුවිය.
- බදු බර සහ ඉඩම් අයිතියට එල්ල වූ තර්ජන: ජනතාව මත නව බදු වර්ග පැටවීම මගින් සාමාන්ය ගොවියා දැඩි පීඩනයකට ලක් කෙරුණි. විශේෂයෙන්ම රාජකාරි ක්රමය (Rajakari System) බ්රිතාන්යයන්ට වාසිදායක අයුරින් වෙනස් කර ගැනීම හරහා ගොවි ජනතාවගේ ශ්රමය සහ ඉඩම් අයිතිය සූරාකෑමට ලක් විය.
- සමාජ ධූරාවලිය කඩාකප්පල් වීම: උඩරට සමාජයේ පැවැති කුල සහ තනතුරු මත පදනම් වූ සාම්ප්රදායික සමාජ ධූරාවලිය බ්රිතාන්යයන් විසින් නොසලකා හරින ලදී. රදළ ප්රධානීන්ට සාමාන්ය ජනතාවගෙන් ලැබුණු ගෞරවය නැති වන ආකාරයේ පරිපාලන තීරණ ඉංග්රීසීන් විසින් ක්රියාත්මක කරන ලදී.
- වෙල්ලස්සේ මඩිගේ තනතුර පිළිබඳ ගැටලුව: 1818 කැරැල්ලට ආසන්නතම සමාජ-ආර්ථික හේතුවක් වූයේ, ඌව වෙල්ලස්ස ප්රදේශයේ ප්රවාහන හා වෙළඳ කටයුතු භාරව තිබූ සම්ප්රදායික 'මඩිගේ මුහන්දිරම්' තනතුර සිංහල ප්රධානියෙකුගෙන් ඉවත් කර, ඉංග්රීසීන්ට හිතවත් හජ්ජි (Haji) නම් මුස්ලිම් ජාතිකයෙකුට ලබා දීමයි. මෙය වෙල්ලස්සේ සිංහල ජනතාවගේ ආර්ථිකයට මෙන්ම සමාජ අභිමානයට ද එල්ල කළ දැඩි ප්රහාරයක් විය.
පහත ප්රස්තාරය මගින් බ්රිතාන්ය ආර්ථික ප්රතිපත්ති උඩරට සමාජය බිඳවැටීමට බලපෑ ආකාරය නිරූපණය කෙරේ:
graph TD
A[නව බ්රිතාන්ය<br/>ප්රතිපත්ති] --> B[සම්පත්<br/>සූරාකෑම]
A --> C[වෙළඳ<br/>ඒකාධිකාරය]
B --> D[ගොවි ආර්ථිකය<br/>බිඳවැටීම]
C --> D
D --> E[සමාජ ධූරාවලිය<br/>කඩා වැටීම]
E --> F[1818<br/>කැරැල්ල]
සාම්ප්රදායික හා බ්රිතාන්ය ආර්ථික-සමාජ රටා සංසන්දනය:
| සාධකය | පෙර උඩරට ක්රමය (1815 ට පෙර) | බ්රිතාන්ය ක්රමය (1815 ට පසු) |
|---|---|---|
| වෙළඳාම | බාටර් ක්රමය සහ දේශීය පාලනය | බ්රිතාන්ය ඒකාධිකාරය සහ සූරාකෑම |
| ඉඩම් භුක්තිය | රාජකාරි ක්රමය යටතේ සුරක්ෂිතයි | නව නීති හරහා ඉඩම් අහිමි වීමේ අවදානම |
| සමාජ තත්ත්වය | රදළ ප්රධානීන්ට ඉහළ සමාජ පිළිගැනීමක් | සම්ප්රදායික නායකත්වය හිතාමතාම නොසලකා හැරීම |
අවසාන වශයෙන්, මෙම ආර්ථික සූරාකෑම සහ සමාජීය අවමානය හේතුවෙන් සාමාන්ය ජනතාවට තම දෛනික ජීවිතය පවත්වාගෙන යාම අතිශය දුෂ්කර විය. බ්රිතාන්ය පාලනය යනු හුදෙක් දේශපාලන බලපෑමක් පමණක් නොව, තම ආර්ථිකය සහ සමාජීය අනන්යතාවය විනාශ කරන පිළිලයක් බව උඩරට ජනතාවට ඒත්තු ගිය අතර, එයින් මිදීම සඳහා ඔවුන්ට තිබූ එකම විකල්පය වූයේ ආයුධ සන්නද්ධව පෙරමුණට පැමිණීම පමණි.
කැරැල්ලේ ආරම්භය: ඩොරේසාමිගේ පැමිණීම සහ විල්සන් ඝාතනය
බ්රිතාන්ය පාලනයට එරෙහිව උඩරට සමාජය තුළ හටගෙන තිබූ දැඩි අසහනය සහ පීඩනය පුපුරා යාමට අවශ්ය වූ ගිනි පුපුර සපයනු ලැබුවේ ඩොරේසාමි (Doraisamy) නම් පුද්ගලයාගේ ආගමනයත් සමගිනි. පෙර සඳහන් කළ පරිදි, ආර්ථික සහ සමාජීය වශයෙන් දැඩි ලෙස පීඩාවට පත්ව සිටි ඌව වෙල්ලස්ස ජනතාවට, තම දුක්ගැනවිලි ඉදිරිපත් කිරීමට සහ බ්රිතාන්යයන් පලවා හැරීමට නායකත්වයක් අවශ්ය වී තිබුණි.
මෙම අවස්ථාවේදී, නායක්කර් වංශික කුමාරයෙකු මෙන්ම ශ්රී වික්රම රාජසිංහ රජුගේ ඥාතියෙකු ලෙස පෙනී සිටිමින් 'ඩොරේසාමි' නම් පුද්ගලයෙක් කතරගම ප්රදේශයෙන් මතු විය. එහෙත් ඓතිහාසික මූලාශ්රවලට අනුව මොහු සැබෑ නායක්කර් කුමරෙකු නොව, සිවුරු හළ භික්ෂුවක වූ විල්බාවේ නම් දේශීය පුද්ගලයෙකි. තමන්ට අහිමි වූ දේශීය රාජ්යත්වය නැවත ලබාගැනීමේ දැඩි අපේක්ෂාවෙන් පසුවූ උඩරට ජනතාව, මොහු සැබෑ රජ කුමරෙකු ලෙස පිළිගෙන ඔහු වටා ඒකරාශී වන්නට වූහ.
පහත දැක්වෙන ගැලීම් සටහන මගින් කැරැල්ල ආරම්භ වූ සිදුවීම් දාමය නිරූපණය කෙරේ:
graph TD
A[ඩොරේසාමි<br/>පෙනී සිටීම] --> B[ජනතාව<br/>රොක් වීම]
B --> C[හජ්ජි මුහන්දිරම්<br/>යැවීම]
C --> D[හජ්ජි<br/>ඝාතනය කිරීම]
D --> E[විල්සන්ගේ<br/>පැමිණීම]
E --> F[විල්සන්<br/>ඝාතනය]
F --> G[1818 කැරැල්ල<br/>ආරම්භය]
ඩොරේසාමි වටා ජනතාව සංවිධානය වන බව සැලවූ වහාම, බදුල්ලේ සිටි බ්රිතාන්ය සහකාර ඒජන්තවරයා වූ සිල්වෙස්ටර් ඩග්ලස් විල්සන් (Sylvester Douglas Wilson) ක්රියාත්මක විය. ඔහු මෙම කැරලිකාරී තත්ත්වය මැඩපැවැත්වීම සඳහා, වෙල්ලස්සේ ජනතාවගේ දැඩි අප්රසාදයට පත්ව සිටි මුස්ලිම් ජාතික හජ්ජි මුහන්දිරම්ව කුඩා භට කණ්ඩායමක් ද සමඟ වෙල්ලස්සට යැවීය. එහෙත් කැරලිකරුවන් විසින් හජ්ජි මුහන්දිරම්ව අත්අඩංගුවට ගෙන ඝාතනය කරන ලදී. මෙම සිදුවීම බ්රිතාන්ය පාලනයට එල්ල කළ සෘජු අභියෝගයක් විය.
ආරම්භක අවධියේ ප්රධාන චරිත සහ ඔවුන්ගේ භූමිකාව:
| පුද්ගලයා | භූමිකාව සහ ක්රියාකාරීත්වය |
|---|---|
| විල්බාවේ (ඩොරේසාමි) | නායක්කර් කුමරෙකු ලෙස පෙනී සිටිමින් ජනතාවට නායකත්වය ලබා දීම. |
| එස්. ඩී. විල්සන් | බදුල්ලේ සහකාර ඒජන්ත - කැරැල්ල මර්දනයට පැමිණ ඝාතනයට ලක්වීම. |
| හජ්ජි මුහන්දිරම් | බ්රිතාන්ය හිතවාදී නිලධාරියා - කැරලිකරුවන් විසින් පළමුව ඝාතනය කිරීම. |
| කිවුලේගෙදර මොහොට්ටාල | ඩොරේසාමි වටා රොක් වූ ප්රබල දේශීය නායකයෙක්. |
හජ්ජි මුහන්දිරම්ගේ ඝාතනයෙන් පසු තත්ත්වය පාලනය කිරීම සඳහා විල්සන් මහතා මැලේ ජාතික සෙබළුන් කිහිපදෙනෙකු ද සමඟින් 1817 ඔක්තෝබර් මාසයේදී බිබිල ප්රදේශයට පැමිණියේය. එහිදී කැරලිකරුවන් සමඟ ඇති වූ ගැටුමකදී, ඊතල පහරකට ලක්වීමෙන් සිල්වෙස්ටර් ඩග්ලස් විල්සන් ඝාතනයට ලක් විය. ඓතිහාසික වාර්තාවලට අනුව මෙම ඝාතනය සිදු වූයේ බිබිල, ඊතණවත්ත ප්රදේශයේදීය. විල්සන්ගේ හිස ගසා දැමූ කැරලිකරුවෝ එය කණුවක රඳවා බ්රිතාන්යයන්ට දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් කළහ.
මෙම සුවිශේෂී සිදුවීම හුදෙක් එක් බ්රිතාන්ය නිලධාරියෙකුගේ මරණයක් පමණක් නොවීය; එය මුළුමහත් උඩරටම බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යයට එරෙහිව යුද ප්රකාශ කිරීමක් හෙවත් 1818 ඌව වෙල්ලස්ස මහා කැරැල්ලේ නිල ආරම්භය ලෙස ඉතිහාසයේ සනිටුහන් වේ. ඉන්පසුව, මෙම නිදහස් අරගලය ලැව්ගින්නක් සේ මුළු උඩරට පුරාම ව්යාප්ත වන්නට විය.
කැරැල්ලේ නායකත්වය සහ වීරවරයෝ
1818 ඌව වෙල්ලස්ස මහා කැරැල්ල හුදෙක් සාමාන්ය ගොවි ජනතාවගේ ආවේගශීලී අරගලයක් පමණක් නොවීය; එය උඩරට ප්රභූ රදළ නායකයින්ගේ පූර්ණ දායකත්වයෙන් පෝෂණය වූ අතිශය සංවිධානාත්මක ජාතික විමුක්ති සටනකි. මෙම අරගලය සැබෑ ලෙසම බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යයට ප්රබල තර්ජනයක් බවට පත් වූයේ උඩරට සාම්ප්රදායික නායකයින් මෙහි සුක්කානම අතට ගැනීමත් සමඟය.
මොණරවිල කැප්පෙටිපොළ දිසාවගේ උදාර පරිත්යාගය
සිල්වෙස්ටර් ඩග්ලස් විල්සන්ගේ ඝාතනයෙන් පසු දැඩි ලෙස කලබලයට පත් බ්රිතාන්ය ආණ්ඩුකාර රොබට් බ්රවුන්රිග්, කැරැල්ල වහාම මර්දනය කිරීම සඳහා එවකට ඌවේ දිසාව ලෙස කටයුතු කළ මොණරවිල කැප්පෙටිපොළ නිලමේවරයාව වෙල්ලස්සට පිටත් කර හැරියේය. ඒ සඳහා ඔහුට ඉංග්රීසි හමුදා ඛණ්ඩයක් ද ලබා දෙන ලදී.
එහෙත්, වෙල්ලස්සට පැමිණි කැප්පෙටිපොළ දිසාවට සිය මව්බිමේ ජනතාවගේ නිදහස් අරගලයේ ඇති සාධාරණත්වය සහ ඔවුන්ගේ දේශප්රේමීත්වය මනාව අවබෝධ විය. එහිදී ඔහු ගත් තීරණය ලෝක ඉතිහාසයේ පවා කලාතුරකින් දක්නට ලැබෙන අතිශය උසස් සදාචාරාත්මක හා වීරෝදාර ක්රියාවකි. බ්රිතාන්යයන් තමාට ලබා දුන් අවි ආයුධ සහ වෙඩි බෙහෙත් සියල්ල තම සෙබළුන් අතේම ආපසු බ්රවුන්රිග් වෙත යැවූ ඔහු, සියලු රාජ්ය තනතුරු සහ වරප්රසාද අතහැර කැරලිකරුවන් හා එක් විය.
"සිංහලයන්ගේ නිදහස් සටනට ඉංග්රීසීන්ගේ ආයුධවලින් පහර දීම නිවටකමක්" යැයි සිතූ කැප්පෙටිපොළ වීරයාගේ මැදිහත්වීම කැරැල්ලේ හැරවුම් ලක්ෂ්යය (Turning Point) විය.
graph TD
A[බ්රිතාන්ය<br/>ආණ්ඩුව] -->|මර්දනයට<br/>යැවීම| B(කැප්පෙටිපොළ<br/>දිසාව)
B --> C{ජාතිමාමක<br/>හැඟීම}
C -->|ආයුධ<br/>භාරදීම| D[බ්රිතාන්ය<br/>හමුදාව]
C -->|නායකත්වය<br/>ගැනීම| E[වෙල්ලස්ස<br/>කැරලිකරුවෝ]
F[මඩුගල්ලේ<br/>දිසාව] -->|හමුදා<br/>සංවිධානය| E
G[කිවුලේගෙදර<br/>මොහොට්ටාල] -->|ගරිල්ලා<br/>සටන්| E
සෙසු ප්රබල නායකයින් සහ ඔවුන්ගේ දායකත්වය
කැප්පෙටිපොළගේ පැමිණීමත් සමඟ උඩරට තවත් ප්රබල නායකයින් රැසක් සිය තනතුරු පසෙක ලා මෙම ජාතික අරගලයට උර දුන්හ. ඔවුන්ගේ නායකත්වය යටතේ සටන්කාමීන්ගේ ශක්තිය ඝාතීය ලෙස (Exponentially) වර්ධනය විය. මෙය ගණිතමය ආකෘතියක් ලෙස සිතුවහොත්, කැරලිකරුවන්ගේ සම්පූර්ණ බලය අතිමහත් වූයේ සාමාන්ය ජනතා ශක්තිය සහ ප්රභූ නායකත්වය එක්වීමෙනි (එනම්, ).
පහත වගුවෙන් කැරැල්ල මෙහෙයවූ සෙසු ප්රබල නායකයින්ගේ භූමිකාවන් විශ්ලේෂණය කෙරේ:
| නායකයාගේ නම | කැරැල්ලට දැක්වූ දායකත්වය |
|---|---|
| මඩුගල්ලේ දිසාව | දුම්බර ප්රදේශයේ ජනතාව සංවිධානය කිරීම. කැප්පෙටිපොළ සමඟ එක්ව කැරැල්ලට අවශ්ය උපායමාර්ගික සැලසුම් සකස් කිරීම සහ අවසන් මොහොත දක්වාම බ්රිතාන්යයන්ට එරෙහිව සටන් වැදීම. |
| කිවුලේගෙදර මොහොට්ටාල | වළපනේ ප්රදේශය මුල් කරගෙන ප්රබල සටනක් දියත් කිරීම. විශේෂයෙන්ම බ්රිතාන්ය හමුදාවන්ට එරෙහිව සාර්ථක ගරිල්ලා සටන් උපක්රම (Guerrilla Warfare Tactics) භාවිතා කිරීම. |
| පිළිමතලාවේ දිසාව | සත්කෝරළය සහ සබරගමුව යන ප්රදේශවල ජනතාව කැරැල්ලට සම්බන්ධ කර ගැනීම සහ ලොජිස්ටික් (Logistics) හෙවත් සැපයුම් ජාලය ශක්තිමත් කිරීම. |
| ඇල්ලේපොළ නිලමේ | මාතලේ ප්රදේශයේ සටන් මෙහෙයවීම සහ බ්රිතාන්ය හමුදා කඳවුරුවලට දැඩි ප්රහාර එල්ල කිරීම. |
මෙම නායකයින් සියලු දෙනාම තම ජීවිත, පවුල්, සහ අතිමහත් දේපළ අහිමි වන බව දැන දැනත්, ජාතියේ ස්වාධීනත්වය උදෙසා ඒවා කැප කළහ. ඔවුන්ගේ මෙම අවිහිංසාවාදී නොවන, එහෙත් පරම පිවිතුරු දේශප්රේමීත්වය ශ්රී ලංකා ඉතිහාසයේ රන් අකුරින් ලියවී ඇත. සාමාන්ය ජනයා සහ රදළ නායකයින් අතර තිබූ මෙම අපූරු සුසංයෝගය හේතුවෙන් 1818 කැරැල්ල බ්රිතාන්යයන්ට එතෙක් මෙතෙක් මුහුණ දීමට සිදු වූ දරුණුතම යටත්විජිත විරෝධී සටනක් බවට පත් විය.
කැරැල්ල ව්යාප්ත වීම සහ බ්රිතාන්ය යුධ නීතිය පැනවීම
ඌව වෙල්ලස්සෙන් ඇරඹි විමුක්ති අරගලය හුදෙක් එක් කලාපයකට පමණක් සීමා වූ කැරැල්ලක් නොවීය. ප්රභූ නායකයින්ගේ මැදිහත්වීමත් සමඟ එය ඉතා කෙටි කාලයක් තුළ ලැව්ගින්නක් සේ සෙසු උඩරට පළාත් කරා ද සීඝ්රයෙන් ව්යාප්ත විය. දුම්බර, වළපනේ, මාතලේ, හාරිස්පත්තුව, සබරගමුව සහ සත්කෝරළය වැනි ප්රදේශවල ජනතාව ද සියලු බිය පසෙක ලා මෙම මහා ජාතික අරගලයට එක් වූහ.
මෙහි ව්යාප්ත වීමේ වේගය භෞතික විද්යාත්මක හෝ ගණිතමය ආකෘතියකින් පැහැදිලි කරන්නේ නම්, එය පැහැදිලි ඝාතීය වර්ධනයක් (Exponential growth) විය. එනම් යම් නිශ්චිත කාලයක් (t) තුළ කැරැල්ල පැතිරී ගිය ප්රදේශයේ විශාලත්වය () ගණනය කළහොත්, එය (මෙහි යනු ව්යාප්ති වේගයයි) වැනි සමීකරණයකින් නිරූපණය කළ හැකි තරම් අතිශය වේගවත් හා පුළුල් එකක් විය.
කැරැල්ලේ මෙම අසාමාන්ය ව්යාප්තිය සහ සිංහලයන්ගේ සාර්ථක ගරිල්ලා සටන් උපක්රම හමුවේ එවකට බ්රිතාන්ය ආණ්ඩුකාරවරයා වූ රොබට් බ්රවුන්රිග් (Robert Brownrigg) දැඩි සේ කලබලයට පත් විය. පවතින සිවිල් පරිපාලන ව්යූහය මගින් මෙම අරගලය කිසිසේත් පාලනය කළ නොහැකි බව වටහා ගත් ඔහු, බ්රිතාන්ය යටත්විජිත ඉතිහාසයේ කුප්රකටම තීරණයක් ගත්තේය. ඒ අනුව, 1818 පෙබරවාරි 21 වන දින සමස්ත උඩරට ප්රදේශයම ආවරණය වන පරිදි යුධ නීතිය (Martial Law) පැනවීමට ඔහු කටයුතු කළේය.
graph TD
A[ඌවෙන්<br/>ආරම්භ වීම] --> B[සෙසු<br/>පළාත්වලට<br/>පැතිරීම]
B --> C[බ්රිතාන්ය<br/>පාලනය<br/>අඩාල වීම]
C --> D[ආණ්ඩුකාරවරයාගේ<br/>තීරණ]
D --> E[යුධ නීතිය<br/>පැනවීම]
D --> F[ඉන්දීය<br/>හමුදා<br/>කැඳවීම]
E --> G[කෲර<br/>මර්දනය]
F --> G
මෙම යුධ නීතිය පැනවීමත් සමඟ උඩරට ජනතාවට මුහුණ දීමට සිදුවූ අභියෝග පහත පරිදි සාරාංශ කළ හැක:
- සිවිල් අයිතිවාසිකම් අහෝසි වීම: සාමාන්ය නීතිය අහෝසි වූ අතර, හමුදා නිලධාරීන්ට අසීමිත බලතල හිමි විය.
- නඩු විභාගයකින් තොරව දඬුවම් දීම: ඕනෑම සැකකරුවෙකු නඩු විභාගයකින් තොරව අත්අඩංගුවට ගැනීමට, වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීමට, හෝ එල්ලා මැරීමට බ්රිතාන්ය හමුදාවන්ට නීතිමය මුක්තිය (Legal immunity) ලැබුණි.
- දේපළ විනාශ කිරීමේ අයිතිය: කැරලිකරුවන්ට ආධාර දෙන බවට සැක කරන ඕනෑම ගම්මානයක් ගිනි තබා විනාශ කිරීමට නිල අවසරය හිමි විය.
එපමණක් නොව, ලංකාවේ සිටි බ්රිතාන්ය හමුදා බලඇණි මෙම මහා අරගලය මැඩපැවැත්වීමට ප්රමාණවත් නොවන බව බ්රවුන්රිග්ට අවබෝධ විය. උඩරට කඳුකර භූමිවල සටන් කිරීම බ්රිතාන්ය සෙබළුන්ට දැඩි වෙහෙසකර කටයුත්තක් වූ බැවින්, වහාම ක්රියාත්මක වන පරිදි ඉන්දියාවේ මැඩ්රාස් සහ බෙංගාලය යන ප්රදේශවලින් අතිරේක හමුදා ඛණ්ඩ සහ සිපಾಯಿ භටයන් (Sepoys) මෙරටට ගෙන්වා ගැනීමට ආණ්ඩුකාරවරයා කටයුතු කළේය. මෙය 1818 කැරැල්ල බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යයට කොතරම් විශාල තර්ජනයක් එල්ල කළේද යන්න මනාව සනාථ කරන සාක්ෂියකි.
බ්රිතාන්යයන්ගේ කෲර මර්දනය සහ ඌව වෙල්ලස්ස විනාශ කිරීම
බ්රිතාන්ය හමුදා සහ ඉන්දීය සිපಾಯಿ භටයන් කොපමණ ප්රමාණයක් යෙදවූවත්, උඩරට වැසියන්ගේ ගරිල්ලා සටන් උපක්රම (Guerrilla warfare tactics) සහ භූමිය පිළිබඳව ඔවුන්ට තිබූ මනා අවබෝධය හමුවේ බ්රිතාන්යයන්ට සෘජු යුධමය ජයග්රහණයක් ලබා ගැනීම අපහසු විය. මේ හේතුවෙන්, ආණ්ඩුකාර රොබට් බ්රවුන්රිග්ගේ අනුදැනුම යටතේ මේජර් මැක්ඩොනල්ඩ් (Major MacDonald) ඇතුළු හමුදා නිලධාරීන් විසින් අතිශය අමානුෂික වූ 'දැවූ පොළොව ප්රතිපත්තිය' (Scorched Earth Policy) ඌව වෙල්ලස්ස පුරා ක්රියාත්මක කරන ලදී. මෙහි මූලික අරමුණ වූයේ කැරලිකරුවන්ට ආහාර, රැකවරණය සහ මානව සම්පත් ලැබෙන සියලු මාර්ග සම්පූර්ණයෙන්ම අවහිර කරමින් ඔවුන්ව සාගින්නෙන් සහ රෝගාබාධවලින් මරා දැමීමයි.
'වෙල් ලක්ෂයක්' (ලක්ෂයක් කුඹුරු) තිබූ බැවින් 'වෙල්ලස්ස' ලෙස අතීතයේ හැඳින්වූ මෙම සශ්රීක ප්රදේශය, බ්රිතාන්යයන්ගේ ම්ලේච්ඡ ප්රහාර හමුවේ අළු ගොඩක් බවට පත් විය. මෙම කෲර මර්දනය ප්රධාන අංශ කිහිපයක් ඔස්සේ ක්රියාත්මක විය:
- ගම්මාන සහ නිවාස ගිනි තැබීම: මිනිසුන්ට වාසස්ථාන සහ සැඟවීමට ඇති ස්ථාන අහිමි කිරීමේ අරමුණින්, ගම්මාන පිටින් ගිනි තබා විනාශ කරන ලදී.
- කෘෂිකර්මාන්තය විනාශ කිරීම: අස්වැන්න නෙළීමට ආසන්නව තිබූ දහස් ගණන් කුඹුරු යායවල් සහ අටුකොටු ගිනි තබා අළු කළ අතර, අනාගතයේදී ආහාර නිෂ්පාදනය වැළැක්වීම සඳහා වාරිමාර්ග සහ වැව් අමුණු කඩා බිඳ දමන ලදී.
- පල දරන ගස් කපා දැමීම: ගම්වාසීන්ගේ ප්රධාන ස්වභාවික ආහාර ප්රභවයන් වූ කොස්, දෙල්, පොල් සහ පුවක් වැනි පල දරන ගස් සහමුලින්ම කපා දමමින් ප්රදේශය පුරා කෘත්රිම ආහාර හිඟයක් නිර්මාණය කරන ලදී.
- ගව සම්පත ඝාතනය කිරීම: කෘෂිකර්මාන්තයට මෙන්ම ජනතාවගේ පෝෂණයට අත්යවශ්ය වූ ගව සම්පත අනුකම්පා විරහිතව වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම හෝ හමුදාවේ ආහාරයට ගැනීම සඳහා පැහැර ගැනීම සිදු විය.
graph TD
A[දැවූ පොළොව<br/>ප්රතිපත්තිය] --> B[නිවාස<br/>ගිනි තැබීම]
A --> C[කෘෂිකර්මාන්තය<br/>විනාශය]
A --> D[පලතුරු ගස්<br/>කැපීම]
A --> E[ගව සම්පත<br/>ඝාතනය]
B --> F[වාසස්ථාන<br/>අහිමි වීම]
C --> G[දැඩි<br/>සාගතය]
D --> G
E --> G
F --> H[ඌව වෙල්ලස්ස<br/>පාළුවට යාම]
G --> H
මෙම අමානුෂික යුධ අපරාධයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස ඌව වෙල්ලස්ස ප්රදේශයේ ඉතිහාසයේ කිසිදා නොදුටු විරූ ඛේදවාචකයක් නිර්මාණය විය. සාගතය මෙන්ම කොලරාව සහ වසූරිය වැනි වසංගත රෝග හේතුවෙන් දහස් ගණන් අහිංසක ජනතාවක් මිය ගියහ. වයස අවුරුදු 18 ට වැඩි සියලුම පිරිමින් දුටු තැන වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීමට බ්රිතාන්ය හමුදා කටයුතු කළ බැවින්, ප්රදේශයේ පුරුෂ ජනගහනය ත් අතර ප්රමාණයකින් පහත වැටුණු බව ඉතිහාසඥයෝ පෙන්වා දෙති.
ඌව වෙල්ලස්ස ප්රදේශයට වූ බලපෑම සංසන්දනය:
| සාධකය | 1818 ට පෙර තත්ත්වය | 1818 න් පසු තත්ත්වය |
|---|---|---|
| කෘෂිකර්මාන්තය | සශ්රීක කුඹුරු යායවල් සහ ස්වයංපෝෂිත ආර්ථිකය | ගිනිගත් කෙත්වතු, විනාශ වූ අටුකොටු සහ වාරිමාර්ග |
| මානව සම්පත | ඉහළ ජනගහනයක් සහ ක්රියාකාරී ශ්රම බලකායක් | පිරිමි ජනගහනය අහිමි වූ, රෝගාතුර වූ සහ වැන්දඹු වූ ජනතාවක් |
| පරිසරය | පලතුරු සහ දැව ගස් වලින් ගහන වූ හරිත පරිසරය | ගස් කපා දමා, ගිනි තබා පාළුවට ගිය මුඩු බිම් |
| සත්ව සම්පත | කෘෂිකර්මාන්තයට සහාය වූ විශාල ගව පට්ටි | අමානුෂික ලෙස ඝාතනය කරනු ලැබූ ගව සම්පත |
එකල ලංකාවේ සිටි සුප්රසිද්ධ බ්රිතාන්ය වෛද්යවරයෙකු වූ වෛද්ය ජෝන් ඩේවි (Dr. John Davy) සිය වාර්තා වල පවා සඳහන් කර ඇත්තේ, මෙම මර්දනයෙන් පසු දින ගණනාවක් යනතුරු ඌව ප්රදේශයේ දකින්නට ලැබුණේ අළු ගොඩවල් සහ කුණුවෙන මළ සිරුරු පමණක් බවයි. "දැවූ පොළොව" ප්රතිපත්තිය හරහා බ්රිතාන්යයන් ලබා ගත්තේ හුදු යුධමය ජයග්රහණයක් පමණක් නොව, ශ්රී ලාංකේය ජාතියේ අභිමානය සහ කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකයේ කොඳු නාරටිය සදහටම බිඳ දැමීමකි. අදටත් ඌව වෙල්ලස්ස ප්රදේශයේ දක්නට ලැබෙන ඇතැම් ආර්ථික පසුගාමීත්වයන්ට මෙම ඓතිහාසික විනාශය සෘජුවම බලපා ඇත.
කැරැල්ල පරාජය වීම සහ නායකයින්ට අත් වූ ඉරණම
බ්රිතාන්යයන්ගේ සාහසික මර්දනය හමුවේ මාස ගණනාවක් පුරා වීරෝදාර ලෙස සටන් කළ ද, අවසානයේදී ඌව වෙල්ලස්ස කැරැල්ල ඛේදනීය ලෙස පරාජයට පත් විය. මීට ප්රධාන වශයෙන් බලපෑවේ බ්රිතාන්ය හමුදාවේ අසීමිත යුධමය ශක්තිය පමණක් නොව, කැරලිකරුවන් මුහුණ දුන් අභ්යන්තර සහ බාහිර දුර්වලතා සමූහයකි.
කැරැල්ල පරාජය වීමට බලපෑ ප්රධාන සාධක:
- ආයුධ සහ ආහාර හිඟවීම: බ්රිතාන්යයන් විසින් අනුගමනය කළ "දැවූ පොළොව" (Scorched Earth) ප්රතිපත්තිය හේතුවෙන් ගම්මාන සහ කෙත්වතු සහමුලින්ම විනාශ වූ අතර, සටන්කාමීන්ට අවශ්ය ආහාර සැපයුම සම්පූර්ණයෙන්ම අඩාල විය. එසේම, සාම්ප්රදායික ආයුධ සහ සීමිත වෙඩි බෙහෙත් ප්රමාණයක් පමණක් තිබූ සිංහල සටන්කාමීන්ට, නවීන ගිනි අවි වලින් සන්නද්ධ බ්රිතාන්ය හමුදාව සමග දීර්ඝකාලීන සටනක නිරත වීම අතිශය දුෂ්කර විය.
- අභ්යන්තර ගැටුම් සහ බෙදීම්: කැරැල්ලේ අවසන් භාගය වන විට නායකයින් අතර දේශපාලනික සහ උපක්රමික මතභේද මතු විය. ඇතැම් නායකයින් අතර වූ පෞද්ගලික අමනාපකම් සටනේ සාමූහිකත්වයට දැඩි සේ හානි කළේය.
- පාවාදීම්: කැරැල්ල පරාජය වීමට බලපෑ ප්රබලතම සාධකයක් වූයේ දේශීය පුද්ගලයින් විසින්ම තමන්ගේ නායකයින්ව සහ රහස් සැලසුම් බ්රිතාන්යයන්ට පාවා දීමයි. තොරතුරු ചോරාදීම් හේතුවෙන් බ්රිතාන්යයන්ට කැරලිකරුවන්ගේ සැඟවුණු කඳවුරු පහසුවෙන් සොයාගත හැකි විය.
graph TD
A[කැරැල්ල<br/>පරාජය වීම] --> B[ආහාර හා<br/>ආයුධ හිඟය]
A --> C[අභ්යන්තර<br/>නායකත්ව ගැටුම්]
A --> D[දේශීය<br/>පාවාදීම්]
A --> E[නවීන<br/>බ්රිතාන්ය අවි]
B --> F[මර්දනයට<br/>ගොදුරු වීම]
C --> F
D --> F
E --> F
මෙම අවාසනාවන්ත තත්ත්වයන්ගේ ප්රතිඵලයක් ලෙස වර්ෂ ඔක්තෝබර් මස අග භාගය වන විට කැරැල්ලේ ප්රධාන නායකයින් රැසක් ඉංග්රීසීන්ගේ අත්අඩංගුවට පත් විය. සටනේ නායකත්වය දැරූ මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ මහ දිසාව සහ මඩුගල්ලේ දිසාව ද එලෙස අත්අඩංගුවට පත් වූ අග්රගණ්ය නායකයෝ වූහ. බ්රිතාන්ය පාලනය විසින් ඔවුන්ව වහාම යුධ අධිකරණයක් (Court-martial) වෙත ඉදිරිපත් කළ අතර, එහිදී ඔවුන්ව බ්රිතාන්ය කිරීටයට එරෙහිව කටයුතු කළ රාජද්රෝහීන් ලෙස නම් කරනු ලැබීය.
වර්ෂ නොවැම්බර් මස වන දින, මහනුවර බෝගම්බර පිටියේදී මෙම අභීත නායකයින් දෙදෙනාගේ හිස ගසා මරා දැමීමට බ්රිතාන්යයෝ කටයුතු කළහ. මරණය හමුවේ පවා නොසැලුණු කැප්පෙටිපොළ දිසාව, ධම්මපදයේ ගාථා සජ්ඣායනා කරමින්, එක කඩුවරකින් තම ගෙල සිඳලන ලෙස වධකයාගෙන් ඉල්ලා සිටි බව ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. මෙම ම්ලේච්ඡ ඝාතනයන් හරහා සිංහල ජනතාවගේ නිදහස් සටන්කාමීත්වය බිය ගන්වා සදහටම යටපත් කිරීම බ්රිතාන්යයන්ගේ අරමුණ විය. එහෙත්, මරණය අබියස කැප්පෙටිපොළ ඇතුළු නායකයින් ප්රදර්ශනය කළ අප්රහතිහත ධෛර්යය සහ දේශප්රේමය, ශ්රී ලාංකේය ජාතික නිදහස් සටන් ඉතිහාසයේ සදාකාලික අමරණීය සලකුණක් බවට පත් විය.
ප්රතිඵල: 1818 ප්රකාශනය සහ දේශපාලන වෙනස්කම්
වර්ෂ ඌව වෙල්ලස්ස කැරැල්ල කෲර ලෙස මර්දනය කිරීමෙන් අනතුරුව, උඩරට පාලන ව්යුහය පිළිබඳව බ්රිතාන්යයන්ගේ ආකල්පය මුළුමනින්ම වෙනස් විය. වර්ෂ උඩරට ගිවිසුම හරහා සිංහල රදළ නායකයින්ට ලබා දී තිබූ පුළුල් බලතල, තමන්ගේ යටත්විජිත පාලනයට එල්ල වූ බරපතලම තර්ජනය බව ආණ්ඩුකාර රොබට් බ්රවුන්රිග් (Robert Brownrigg) විසින් වටහා ගන්නා ලදී. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, උඩරට පරිපාලනය සම්පූර්ණයෙන්ම බ්රිතාන්ය ග්රහණයට නතු කර ගැනීමේ අරමුණින් වර්ෂ නොවැම්බර් වන දින නව ප්රකාශනයක් (1818 Proclamation) නිකුත් කරනු ලැබීය.
මෙම ලියවිල්ල වර්ෂ දී මෙන් දෙපාර්ශ්වයක එකඟතාවයෙන් අත්සන් කළ 'ගිවිසුමක්' නොව, බ්රිතාන්යයන් විසින් තම බලය යොදා බලහත්කාරයෙන් පැනවූ ඒකපාර්ශ්වික ප්රකාශනයක් වීම එහි ඇති සුවිශේෂීම දේශපාලන ලක්ෂණයයි.
රදළ බලතල කප්පාදු කිරීම සහ සෘජු බ්රිතාන්ය පාලනය
නව ප්රකාශනයේ ප්රධානතම අරමුණ වූයේ උඩරට සමාජය තුළ රදළයින්ට තිබූ සාම්ප්රදායික ආධිපත්යය බිඳ දැමීමයි. ඒ අනුව පහත දැක්වෙන ප්රධාන දේශපාලනික සහ පරිපාලනමය වෙනස්කම් ක්රියාත්මක විය:
- පරිපාලන බලය අහිමි වීම: දිසාවේවරුන් සහ රටේ මහත්වරුන් සතුව තිබූ ස්වාධීන පරිපාලන බලතල අහෝසි කෙරුණු අතර, ඔවුන් සියලු දෙනා බ්රිතාන්ය රජය යටතේ වැටුප් ලබන සාමාන්ය නිලධාරීන් බවට පත් කරන ලදී.
- බදු එකතු කිරීමේ බලය පවරා ගැනීම: සාම්ප්රදායිකව රදළයින් විසින් භුක්ති විඳි බදු එකතු කිරීමේ අයිතිය අහෝසි කර, එය සෘජුවම බ්රිතාන්ය රජයේ ඒජන්තවරුන් (Government Agents) යටතට පත් කෙරිණි.
- අධිකරණ බලය කප්පාදු කිරීම: උඩරට ප්රධානීන් සතුව තිබූ අධිකරණ බලතල සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ඉවත් කර, එම බලය බ්රිතාන්ය නිලධාරීන්ගෙන් සමන්විත කොමසාරිස් මණ්ඩලයක් (Board of Commissioners) වෙත පවරන ලදී.
- රාජකාරි ක්රමය වෙනස් කිරීම: ජනතාව රදළයින්ට ඉටු කළ යුතු වූ පෞද්ගලික සේවාවන් අහෝසි කළ අතර, ඒ වෙනුවට මුළු අස්වැන්නෙන් දහයෙන් පංගුවක් () රජයට ගෙවිය යුතු ධාන්ය බද්දක් හඳුන්වා දෙන ලදී.
graph TD
A[1818 නොවැම්බර් 21<br/>ප්රකාශනය] --> B[රදළ බලතල<br/>අහෝසි කිරීම]
A --> C[සෘජු බ්රිතාන්ය<br/>පරිපාලනය]
A --> D[බදු එකතු කිරීමේ<br/>බලය රජයට]
B --> E[උඩරට දේශපාලන<br/>ස්වාධීනත්වය බිඳවැටීම]
C --> E
D --> E
E --> F[සම්පූර්ණ<br/>යටත්විජිතකරණය]
1815 ගිවිසුම සහ 1818 ප්රකාශනය අතර සංසන්දනය
උඩරට ජනතාවට අහිමි වී ගිය දේශපාලන ස්වාධීනත්වයේ තරම අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා වර්ෂ ගිවිසුම සහ ප්රකාශනය අතර සංසන්දනයක් කිරීම වැදගත් වේ:
| අංශය | 1815 උඩරට ගිවිසුම යටතේ | 1818 ප්රකාශනය යටතේ |
|---|---|---|
| ලියවිල්ලේ ස්වභාවය | දෙපාර්ශ්වයක් අතර ඇතිකරගත් සම්මුතියකි (ගිවිසුමකි). | බ්රිතාන්යයන්ගේ ඒකපාර්ශ්වික නියෝගයකි (ප්රකාශනයකි). |
| පරිපාලන බලය | උඩරට රදළයින්ට ස්වයං පාලන බලයක් සහ ගරුත්වයක් හිමි විය. | උඩරට පාලනය සෘජුවම බ්රිතාන්ය කොමසාරිස්වරුන් යටතට පත් විය. |
| රදළයින්ගේ තත්ත්වය | රජුගේ නියෝජිතයින් ලෙස සාම්ප්රදායික අයිතිවාසිකම් භුක්ති වින්දහ. | බ්රිතාන්ය කිරීටය යටතේ සේවය කරන මාසික වැටුප් ලබන සේවකයින් විය. |
| බදු සහ ආදායම් | රදළයින් විසින් බදු සහ රාජකාරි සේවා ලබා ගන්නා ලදී. | බදු එකතු කිරීම රජය සතු වූ අතර, නව ධාන්ය බද්දක් පැනවිණි. |
මෙම ඓතිහාසික වෙනස්කම්වල සමස්ත ප්රතිඵලය වූයේ එතෙක් කල් උඩරට රාජධානිය සතුව පැවති අභිමානය සහ දේශපාලන ස්වාධීනත්වය සදහටම අහිමි වී යාමයි. උඩරට පරිපාලන යන්ත්රණය මුළුමනින්ම බ්රිතාන්ය යටත්විජිත රාමුවක් තුළට අන්තර්ග්රහණය කෙරුණු අතර, සිංහල ජාතියට තමන්ගේම රටේ දේශපාලන බලය අහිමි වූ අසරණ තත්ත්වයකට පත් වීමට මෙමඟින් මඟ පෑදිණි.
ප්රතිඵල: දඬුවම් සහ ආර්ථික දේපළ රාජසන්තක කිරීම
වර්ෂ ඌව වෙල්ලස්ස කැරැල්ල අමානුෂික ලෙස මර්දනය කිරීමෙන් අනතුරුව, බ්රිතාන්ය ආණ්ඩුකාර රොබට් බ්රවුන්රිග් විසින් උඩරට ජනතාව තුළ දැඩි භීතියක් ඇති කිරීමේ අරමුණින් කෲරතර දඬුවම් මාලාවක් ක්රියාත්මක කරන ලදී. නැවත කිසි දිනෙක මෙවැනි නිදහස් අරගලයක් මතු නොවන බව සහතික කිරීම සඳහා ඔවුන් විසින් නායකයින් විනාශ කිරීම, පිටුවහල් කිරීම සහ ආර්ථික වශයෙන් ජනතාව දුර්වල කිරීම යන උපක්රම ත්රිත්වය අනුගමනය කරන ලදී.
නායකයින්ට සහ ආගමික අංශයට ලබා දුන් කෲර දඬුවම්
බ්රිතාන්යයන් විසින් කැරැල්ලට සම්බන්ධ වූ නායකයින් සහ සාමාන්ය ජනතාව විනිශ්චය කිරීම සඳහා විශේෂ යුද්ධ අධිකරණයක් (Court Martial) පිහිටුවන ලදී. මින් පෙර කිසිදු නීති පද්ධතියක නොතිබූ අන්දමේ කෲර සහ අත්තනෝමතික තීරණ මෙම අධිකරණය හරහා ගනු ලැබිණි:
- මරණ දඬුවම නියම කිරීම: කැරැල්ලට නායකත්වය දුන් වීර කැප්පෙටිපොළ සහ මඩුගල්ලේ ඇතුළු ප්රබල නායකයින් දෙනෙකුට මෙම යුද්ධ අධිකරණය මඟින් මරණ දඬුවම නියම කරන ලදී. ඔවුන්ගේ හිස ගසා දැමීම හරහා උඩරට දේශපාලන නායකත්වයේ දැවැන්ත රික්තයක් නිර්මාණය විය.
- භික්ෂූන් වහන්සේලා සිරගත කිරීම: ජාතික අරගලයේ දී ජනතාවට මාර්ගෝපදේශකත්වය ලබා දෙමින් ඓතිහාසික කාර්යභාරයක් ඉටු කළ මහා සංඝරත්නය මර්දනය කිරීම බ්රිතාන්යයන්ගේ ප්රධාන ඉලක්කයක් විය. ඒ අනුව, කැරැල්ලට සහාය දුන් බවට චෝදනා කරමින් භික්ෂූන් වහන්සේලා නමක් යාපනය බන්ධනාගාරයට යවා සිරගත කරන ලදී. මෙය උඩරට බෞද්ධ ජනතාවගේ මානසිකත්වය බිඳ දැමීමට කළ කුරිරු ක්රියාවකි.
- රදළයින් රටින් පිටුවහල් කිරීම: උඩරට දේශපාලන බලය සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ දැමීම සඳහා, රදළයින් විශාල පිරිසක් මුහුදෙන් එතෙර පිහිටි මොරිෂස් දූපත් (Mauritius) වැනි ඈත දුර බැහැර බ්රිතාන්ය යටත්විජිත වෙත ජීවිතාන්තය දක්වා පිටුවහල් කරන ලදී.
graph TD
A[බ්රිතාන්ය<br/>මර්දන ක්රියාවලිය] --> B[මරණ<br/>දඬුවම]
A --> C[රටින්<br/>පිටුවහල් කිරීම]
A --> D[සිරගත<br/>කිරීම]
A --> E[දේපළ<br/>රාජසන්තක කිරීම]
B --> F[නායකයින් 47<br/>දෙනෙකු ඝාතනය]
C --> G[රදළයින්<br/>ඈත දූපත්වලට]
D --> H[භික්ෂූන් 10ක්<br/>යාපනයට]
E --> I[බදු පැනවීම<br/>හා දුප්පත් කිරීම]
ආර්ථික දේපළ රාජසන්තක කිරීම සහ බදු පැනවීම
බ්රිතාන්යයන්ගේ මීළඟ ප්රබලම ප්රහාරය එල්ල වූයේ උඩරට ශක්තිමත් ආර්ථික පදනමටයි. කැරැල්ලට සහාය දුන් සියලුම රදළයින්ගේ සහ සාමාන්ය ජනතාවගේ දේපළ අත්පත් කර ගැනීමේ අරමුණින් දැවැන්ත දේපළ රාජසන්තක කිරීමේ (Confiscation of Property) ක්රියාවලියක් ක්රියාත්මක විය.
ඔවුන් විසින් කැරලිකරුවන්ට අයත් විශාල ඉඩකඩම්, ගව සම්පත, සහ ධාන්ය ගබඩා රජයේ දේපළ බවට පත් කරන ලදී. මෙලෙස තම පාරම්පරික දේපළ අහිමි වූ ප්රභූවරුන්ට සහ ජනතාවට යළිත් එම ඉඩම් භුක්ති විඳීමට හෝ වගා කිරීමට අවශ්ය නම්, ඒ වෙනුවෙන් බ්රිතාන්ය රජයට නව දේපළ බද්දක් ගෙවීමට ඔවුන්ට බල කෙරුණි. තම භූමියේ අයිතිය අහිමි වීම පමණක් නොව, එය නැවත භාවිතා කිරීමට මුදල් හෝ ධාන්යවලින් බදු ගෙවීමට සිදු වීම නිසා උඩරට ජනතාව අන්ත අසරණ තත්ත්වයකට පත් වූහ.
මෙම දේපළ රාජසන්තක කිරීමේ සහ බදු පැනවීමේ කුරිරු ප්රතිපත්තියේ සමස්ත ප්රතිඵලය වූයේ, උඩරට සාම්ප්රදායික ප්රභූ පැලැන්තිය ආර්ථික වශයෙන් මුළුමනින්ම බංකොලොත් වීමත්, සාමාන්ය ජනතාව දැඩි දරිද්රතාවයකට ඇද වැටීමත්ය. බ්රිතාන්ය යටත්විජිත පාලනයට එරෙහිව නැවත කිසිදා නැඟී සිටීමට නොහැකි වන සේ ඔවුන්ගේ ආර්ථික හා මානව සම්පත් සහමුලින්ම විනාශ කර දැමීමට බ්රිතාන්යයෝ මෙමඟින් සමත් වූහ.
සිද්ධි අධ්යයනය: වීරයන්ගේ උරුමය සහ ප්රායෝගික බලපෑම
1818 ඌව වෙල්ලස්ස කැරැල්ල හුදෙක් බ්රිතාන්ය කෲරත්වය හමුවේ පරාජය වූ සන්නද්ධ අරගලයක් පමණක් නොවේ. එය ශ්රී ලාංකේය අභිමානය, නොසැලෙන පෞරුෂය සහ දේශප්රේමය ලොවට විදහා පෙන්වූ සුවිශේෂී ඓතිහාසික සන්ධිස්ථානයකි. තම මව්බිම වෙනුවෙන් දිවි පිදූ වීරයන්ගේ උරුමය, සමකාලීන සමාජය තුළ මෙන්ම වර්තමානය දක්වා ද විවිධ ස්වරූපවලින් ජීවමානව පවතී.
graph TD
A[1818 වීරයන්ගේ<br/>අමරණීය උරුමය] --> B[කැප්පෙටිපොළ<br/>මහ දිසාව]
A --> C[කිවුලේගෙදර<br/>මොහොට්ටාල]
B --> D[බෝගම්බරදී<br/>දිවි පිදීම]
D --> E[මරණය අබියස<br/>නොසැලීම]
E --> F[බ්රිතාන්යයන්ගේ<br/>ගෞරවය දිනීම]
C --> G[බිංතැන්නේදී<br/>කළ කැපවීම]
G --> H[දේවත්වයට<br/>පත් වීම]
H --> I[කතරගම දේවාලයේ<br/>පුද පූජා]
කැප්පෙටිපොළගේ අභීතභාවය සහ බ්රිතාන්ය ගෞරවය
මෙහිදී මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ මහ දිසාව ගේ ජීවිත පූජාව සුවිශේෂී අගයක් ගනී. රාජද්රෝහියෙකු ලෙස නම් කර මරණ දඬුවම නියම කිරීමෙන් පසු, බෝගම්බර දංගෙඩිය වෙත ගෙන ගිය මොහොතේ ඔහු දැක්වූ අභීතභාවය බ්රිතාන්ය ජාතිකයින් පවා දැඩි විමතියට පත් කළේය.
- මරණය අබියස කිසිදු බියක් නොපෙන්වූ ඔහු, මුහුණ සෝදා පිරිසිදු වී ශ්රී දළදා මාළිගාව දෙසට හැරී පිරිත් සජ්ඣායනා කළේය.
- තම ගෙල එකම කඩුව පහරකින් සිඳින ලෙස උපදෙස් දුන් ඔහු, අලුගෝසුවාට තම ඉඟටියේ වූ වටිනා වස්ත්රය ද තෑගි කළේය.
ඔහුගේ මෙම අසාමාන්ය ධෛර්යය දුටු බ්රිතාන්ය ජාතික වෛද්ය හෙන්රි මාෂල් (Dr. Henry Marshall) ඔහු පිළිබඳව ඉමහත් ගෞරවයකින් යුතුව සටහන් තැබීය. මානව ව්යුහ විද්යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා යැයි පවසමින් කැප්පෙටිපොළගේ හිස්කබල එඩින්බරෝ නුවර (Edinburgh) වෙත යැවීමට බ්රිතාන්යයන් පියවර ගත්තේ ද, මෙතරම් නිර්භීත මිනිසෙකුගේ මොළයේ ස්වභාවය අධ්යයනය කිරීමේ කුතුහලය නිසාය.
කිවුලේගෙදර මොහොට්ටාල දේවත්වයට පත් වීම
කැරැල්ලේ තවත් අග්රගන්ය නායකයෙකු වූ කිවුලේගෙදර මොහොට්ටාල ගේ උරුමය මෙරට ජන සමාජය තුළ ආගමික හා සංස්කෘතික මුහුණුවරකින් අදටත් පවතී. බිංතැන්න කේන්ද්ර කරගනිමින් බ්රිතාන්යයන්ට එරෙහිව දැවැන්ත සටනක් මෙහෙයවූ ඔහු අවසානයේදී මව්බිම වෙනුවෙන් දිවි පිදුවේය. ජනතාව වෙනුවෙන් ඔහු කළ අපරිමිත කැපවීම හේතුවෙන්, බිංතැන්නේ ජනයා මරණින් මතු ඔහුව සාමාන්ය මිනිසෙකුගේ තත්ත්වයෙන් ඔබ්බට ගෙන ගොස් දේවත්වයට පත් කළහ.
අදටත් ඌව වෙල්ලස්ස සහ බිංතැන්න ප්රදේශවල ජනතාව ඔහුව 'පුංචි අළුත්බණ්ඩාර දෙවියෝ' ලෙස ඉතා භක්තියෙන් අදහති.
- ගොවිතැන් කටයුතු ආරම්භ කිරීමේදී සහ අස්වැන්න නෙළීමේදී පළමු කොටස පුංචි අළුත්බණ්ඩාර දෙවියන් වෙනුවෙන් වෙන් කිරීම සාම්ප්රදායික සිරිතකි.
- වන සතුන්ගෙන් හා රෝගාබාධවලින් ආරක්ෂාව පතා මෙම දෙවියන් වෙත බාරහාර වීම අදටත් දක්නට ලැබේ.
එපමණක් නොව, දකුණු ලක ඓතිහාසික රුහුණු මහා කතරගම දේවාලයේ ද පුංචි අළුත්බණ්ඩාර දෙවියන් වෙනුවෙන් විශේෂ කැපවීමක් සහ පිළිගැනීමක් පවතී. ජාතික වීරයෙකු හුදෙක් ඉතිහාස පොතට පමණක් සීමා නොවී, පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට දේවත්වයෙන් පුද ලබන තත්ත්වයට පත් වීමෙන්, 1818 කැරැල්ලේ නායකයින් සාමාන්ය ජනතාවගේ හදවත් තුළ කෙතරම් ගැඹුරින් මුල් බැසගෙන සිටියේද යන්න මනාව ප්රත්යක්ෂ වේ.
නිගමනය: 1818 කැරැල්ලේ ඓතිහාසික වැදගත්කම
බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යවාදීන්ගේ අතිශය කෲර වූ මර්දනකාරී යුධ පිළිවෙත සහ නවීන ගිනි අවි හමුවේ 1818 ඌව වෙල්ලස්ස කැරැල්ල භෞතිකව පරාජයට පත් විය. එහෙත්, ශ්රී ලාංකේය ජාතියේ නිදහස් අරගලයේ ඉතිහාසය තුළ එය අමරණීය සන්ධිස්ථානයක් (Immortal Milestone) ලෙස රන් අකුරින් ලියැවී තිබේ. 1815 දී උඩරට ගිවිසුම අත්සන් කර වසර තුනක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ, ලෝකයේ බලවත්ම අධිරාජ්යයට එරෙහිව නැඟී සිටීමට තරම් ශ්රී ලාංකිකයන් තුළ වූ අසමසම ජාත්යානුරාගය මෙම කැරැල්ලෙන් මනාව ඔප්පු විය.
10 ශ්රේණියේ ඉතිහාසය හදාරන සිසුන් ලෙස ඔබ වටහාගත යුතු ප්රධානතම කරුණක් වන්නේ, කිසිදු අරගලයක් හුදෙක් පරාජයෙන් පමණක් අවසන් නොවන බවයි. 1818 කැරැල්ල අනාගත නිදහස් සටන් සඳහා ප්රබල අභිප්රේරණයක් මෙන්ම වටිනා ප්රායෝගික පාඩම් රැසක් ද දායාද කළේය.
අනාගත සටන් සඳහා 1818 කැරැල්ලෙන් ලැබුණු පූර්වාදර්ශ සහ පාඩම්:
- අනභිභවනීය ජාතිමාමකත්වය: කැප්පෙටිපොළ නිලමේ වැනි වීරයන් මරණය හමුවේ පවා දැක්වූ අභීතභාවය, අනාගත පරම්පරා තුළ ස්වදේශික අභිමානය සහ මව්බිමට ඇති ආදරය දැඩි කළේය.
- 1848 මාතලේ කැරැල්ල සඳහා පදනම: 1818 දී යටපත් කෙරුණු නිදහසේ ගිනි පුපුර මුළුමනින්ම නිවී ගියේ නැත. වසර 30කට පසු වීර පුරන් අප්පු සහ ගොංගාලේගොඩ බණ්ඩා ගේ නායකත්වයෙන් 1848 මාතලේ කැරැල්ල නිර්මාණය වීමට ප්රබලතම මානසික උත්තේජනය සැපයුවේ ඌව වෙල්ලස්සේ වීරයන්ගේ පරිත්යාගයන්ය.
- යුධ උපක්රම සහ සංවිධානය පිළිබඳ අවබෝධය: සාම්ප්රදායික දුනු ඊතල සහ කඩු පමණක් භාවිතා කරමින් නවීන බ්රිතාන්ය කාලතුවක්කු බලය පරාජය කළ නොහැකි බව මෙයින් අවබෝධ විය. එබැවින් අනාගත සටන් වලදී වඩාත් සූක්ෂම සංවිධාන ශක්තියක් සහ පුළුල් ජනතා සහභාගීත්වයක් අවශ්ය බව ජාතිය උගත් ප්රධාන පාඩමකි.
පහත දැක්වෙන ප්රස්ථාරයෙන් 1818 කැරැල්ලේ බලපෑම අනාගත නිදහස් අරගලය කරා ගලා ගිය ආකාරය නිරූපණය වේ:
graph TD
A[1818<br/>ඌව වෙල්ලස්ස<br/>කැරැල්ල] --> B[ජාත්යානුරාගය හා<br/>අභිප්රේරණය]
A --> C[යුධ උපක්රම<br/>පිළිබඳ පාඩම්]
A --> D[නායකත්ව<br/>පරිත්යාගයන්]
B --> E[1848<br/>මාතලේ කැරැල්ල]
C --> E
D --> E
E --> F[1948<br/>ජාතික නිදහස]
style A fill:#f9d0c4,stroke:#333,stroke-width:2px
style E fill:#fce4bc,stroke:#333,stroke-width:2px
style F fill:#d4edda,stroke:#333,stroke-width:2px
අවසාන වශයෙන් නිගමනය කළ හැක්කේ, 1818 ඌව වෙල්ලස්ස අරගලය යනු හුදෙක් බ්රිතාන්යයන්ට එරෙහිව කළ ආවේගශීලී නැගී සිටීමක් පමණක් නොවන බවයි. එය තම මව්බිමේ ස්වාධීනත්වය, බුදු දහම සහ සාම්ප්රදායික උරුමයන් ආරක්ෂා කර ගැනීම වෙනුවෙන් සිංහල ජාතිය කළ අතිඋදාර කැපකිරීමකි. අද අප භුක්ති විඳින ස්වෛරී නිදහසේ ශක්තිමත් අඩිතාලම නිර්මාණය වූයේ, එදා ඌව වෙල්ලස්සේ රුධිරයෙන් සහ කඳුළින් තෙත් වූ ඒ පූජනීය භූමිය මතින් බව අප නිරන්තරයෙන් කෘතවේදීව සිහිපත් කළ යුතුය.